Όσο και αν ακούγεται περίεργα, το ηλιακό ερύθημα είναι το πρώτο μέτρο αυτοπροστασίας που παίρνει το δέρμα όταν ακτινοβολείται. Η μεγάλη συγκέντρωση ερυθρών αιμοσφαιρίων που συνεπάγεται το ερύθημα μειώνει την αρχική ένταση της UVB ακτινοβολίας και προστατεύει το δέρμα, μέχρι αυτό να προλάβει να αναπτύξει τους άλλους μηχανισμούς του.

Το ερύθημα φθάνει στο μέγιστο 12-24 ώρες μετά την έκθεση στον ήλιο και υποχωρεί 2 μέρες μετά την έντονη έκθεση.

Η αύξηση των επιπέδων χρωστικής μελανίνης, το γνωστό μαύρισμα, αποτελεί τον πιο σημαντικό μηχανισμό αυτοπροστασίας του δέρματος. Η παραγωγή μελανίνης επιτυγχάνεται μέσω βιολογικών αντιδράσεων, στις οποίες η υπεριώδης ακτινοβολία παίζει καταλυτικό ρόλο. Με τη λεπτομερέστερη εξέταση αυτού του μηχανισμού διαπιστώνεται ότι ο ρόλος της UVA είναι διαφορετικός από το ρόλο της UVB. Η UVA προκαλεί τη λεγόμενη άμεση χρώση (άμεσο μαύρισμα) του δέρματος, η οποία εμφανίζεται αμέσως μετά την έκθεση του δέρματος στην ακτινοβολία, λόγω της οξείδωσης της πρόδρομης ένωσης της μελανίνης. Αυτό όμως το μαύρισμα δεν είναι σταθερό και δεν κρατάει πολύ. Η UVB ακτινοβολία προκαλεί το λεγόμενο έμμεσο μαύρισμα (έμμεση χρώση) ο οποίο είναι πιο σταθερό και είναι αποτέλεσμα μιας σειράς βιοχημικών αντιδράσεων που αρχίζουν με φωτοχημική βλάβη στο θυμονουκλεικό οξύ και καταλήγουν στο σχηματισμό νέας μελανίνης. Το δέρμα χρειάζεται 3-4 μέρες για να αρχίσει να μαυρίζει, επειδή η μελανίνη μεταναστεύει αργά προς την επιφάνεια. Το μαύρισμα προστατεύει από όλο το φάσμα της υπεριώδους ακτινοβολίας και επομένως αποτελεί ασπίδα και για την επιδερμίδα όπου η UVB μπορεί να κάνει μεγάλη ζημιά, αλλά και για το χόριο, όπου η UVA επιδρά στις ίνες κολλαγόνου και ελαστίνης, καθώς και στα μεγαλομόρια της χονδροιτίνης και του υαλουρουνικού οξέως. Όταν τα επίπεδα μελανίνης φθάσουν στο ανώτερο σημείο, το μαύρισμα που εγκαθίσταται προστατεύει 10 φορές περισσότερο το δέρμα, εν σχέσει με το δέρμα που έχει προετοιμασθεί.

Τα μελανινοκύτταρα βρίσκονται στη βασική στιβάδα της επιδερμίδας ανάμεσα στα βλαστικά κύτταρα. Διαθέτουν προεκτάσεις (δενδρίτες), που μεταφέρουν την παραγόμενη μελανίνη μέσα στα ζωντανά κύτταρα της επιδερμίδας, όπου αυτή διατάσσεται γύρω από τους κυτταρικούς πυρήνες, προστατεύοντας το ευαίσθητο γενετικό υλικό από τον βομβαρδισμό των υπεριωδών ακτινών. Η βιοσύνθεση της μελανίνης ολοκληρώνεται σε πολλά στάδια. Η αρχική ουσία είναι το αμινοξύ τυρoσίνη. Η υπεριώδης ακτινοβολία ενεργοποιεί το ένζυμο τυρισινάση, το οποίο με τη σειρά του οξειδώνει την τυροσίνη. Σαν ενδιάμεσο προϊόν δημιουργείται διυδροξυφαινυλαλανίνη. Η αντίδραση συνεχίζεται μέχρι να σχηματιστεί DOPA-κινόνη. Από αυτό το σημείο και έπειτα η αντίδραση είναι σχετικά απλή και συνεχίζεται χωρίς τη μεσολάβηση ενζύμων, καταλήγοντας στον σχηματισμό της σκούρας ευμελανίνης (της πιο διαδεδομένης χρωστικής στον οργανισμό μας) και της ανοικτής φαιομελανίνης. Τα πολύ ανοικτά δέρματα με κόκκινο χρώμα μαλλιών που μαυρίζουν πολύ δύσκολα ή καθόλου συνθέτουν κυρίως φαιομελανίνες , ενώ τα άτομα που μαυρίζουν εύκολα παράγουν περισσότερη ευμελανίνη σκούρου χρώματος. Τα άτομα της λευκής και της μαύρης φυλής διαθέτουν ίδιο αριθμό μελανινοκυττάρων, αλλά αυτά διαφέρουν στο μέγεθος και στη διάταξη των κόκκων μελανίνης.

Ο ιδρώτας προσφέρει μικρή αντιηλιακή προστασία, μέσω του ουροκανικού οξέως που περιέχεται σε αυτόν. Το ουροκανικό οξύ περιέχεται στον ιδρώτα σε πυκνότητα 1 mg/ml και έχει ασθενή προστατευτική δράση. Όταν όμως η εφίδρωση συνδυάζεται με την έκθεση στον ήλιο η συγκέντρωσή του στον ιδρώτα δεκαπλασιάζεται και η προστατευτική του δράση αυξάνεται. Το ουροκανικό οξυ απορροφά την ακτινοβολία στην περιοχή 260-275 nm, δηλαδή στην περιοχή της UVC ακτινοβολίας. Μικρή προστασία, επίσης από την ηλιακή ακτινοβολία παρέχει και το σμήγμα.

Ως γνωστό, με την επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας στο δέρμα παράγονται ελεύθερες ρίζες οξυγόνου. Το δέρμα προστατεύεται από αυτές με την κινητοποίηση συστημάτων ενζύμων τα οποία απενεργοποιούν τις ελεύθερες ρίζες, αποτρέποντας έτσι την καταστροφή των κυτταρικών μεμβρανών και των πρωτεϊνών της επιδερμίδας και του χορίου.

Το δέρμα διαθέτει μηχανισμούς αυτοεπανόρθωσης διαμέσου της εκτομής και απομάκρυνσης ,αποκαθιστώντας τις βλάβες που προκλήθηκαν στη δομή του DNA από την υπεριώδη ακτινοβολία και προλαμβάνοντας έτσι τις μεταλλάξεις και τη γένεση καρκινικών κυττάρων.

Όταν οι μηχανισμοί αυτοπροστασίας του δέρματος και κυρίως η πάχυνση της επιδερμίδας και το μαύρισμα, έχουν εγκατασταθεί πλήρως, δηλαδή περίπου σε 3 εβδομάδες σε ηλιόλουστη περιοχή, το δέρμα έχει αναπτύξει προστασία κατά 100 φορές μεγαλύτερη σε σχέση με το απροετοίμαστο δέρμα. Επομένως, το πολύ καλά και με φυσικό τρόπο μαυρισμένο δέρμα δεν έχει μεγάλη ανάγκη από αντηλιακή προστασία, παρά μόνο τις 3 πρώτες εβδομάδες μέχρι να αναπτύξει μελανίνη. Έχει παρατηρηθεί ότι οι μεγαλύτερες βλάβες στο δέρμα συμβαίνουν τις πρώτες ημέρες της άνοιξης, επειδή το δέρμα δεν έχει προλάβει ακόμη να αναπτύξει τους αμυντικούς του μηχανισμούς.

Το χειµώνα ίσως χρειαστεί να κάνετε κάποιες προσαρµογές στην περιποίησή σας. Αν λοιπόν το κρίνετε απαραίτητο, επιλέξτε µια πιο πλούσια κρέµα. Αν δηλαδή η επιδερµίδα σας είναι κανονική, επιλέξτε µια κρέµα για ξηρή, ενώ αν είναι λιπαρή, επιλέξτε µια για κανονική. Επίσης ενδέχεται να χρειαστείτε µια φροντίδα ειδικά για ευαίσθητες επιδερµίδες, καθώς τώρα µπορούν να παρουσιαστούν µικρές ευαισθησίες.

Ο καλός καθαρισµός είναι απαραίτητος, αλλά χρειάζεται προσοχή στο είδος των προϊόντων. Αν δείτε ότι η επιδερµίδα σας αντιδρά, αποφύγετε τις λοσιόν που περιέχουν οινόπνευµα και αντικαταστήστε τα τζελ καθαρισµού µε γαλακτώµατα.

Αναγκαία κάθε εποχή του χρόνου είναι σίγουρα η ενυδάτωση. Φροντίστε λοιπόν να µείνετε συνεπής στην κρέµα ηµέρας σας και σε έναν ανάλογο ορό πρωί και βράδυ, καθώς και σε µια µάσκα ενυδάτωσης 2 φορές την εβδοµάδα. Αν η επιδερµίδα σας είναι ταλαιπωρηµένη, προτιµήστε µια µάσκα για επανόρθωση και θρέψη. Η κρέµα νυκτός είναι ιδανική τα κρύα βράδια γιατί βοηθάει την ταλαιπωρηµένη επιδερµίδα να ξεκουραστεί, να ανακουφιστεί και να αναπληρώσει σταδιακά τα λιπίδια που της λείπουν. Για ακόµα καλύτερο αποτέλεσµα είναι καλό να κάνετε και ένα σύντοµο µασάζ µε µικρές κυκλικές κινήσεις ώστε να ενισχύσετε την κυκλοφορία του αίµατος. Παράλληλα, µην παραλείπετε να πίνετε αρκετό νερό αλλά και πράσινο τσάι και να καταναλώνετε τροφές πλούσιες σε ω-3 λιπαρά οξέα όπως ο λιναρόσπορος που θα σας χαρίσουν περισσότερη λάµψη και προστασία εκ των έσω.

Χρησιµοποιήστε ένα απολεπιστικό προϊόν 1-2 φορές την εβδοµάδα ή ένα γαλάκτωµα καθαρισµού που κάνει και ήπια απολέπιση καθηµερινά. Έτσι θα βοηθήσετε την κυτταρική ανανέωση και θα προετοιµάσετε την επιδερµίδα σας να δεχτεί την περιποίηση µετά.

Ό,τι ισχύει για τη συνολική περιποίηση ισχύει και για τα µάτια, που σίγουρα χρειάζονται ειδική φροντίδα, αφού τώρα ακόµα και οι πιο λεπτές γραµµές µπορούν να φανούν πιο έντονες λόγω της ξηρής ατµόσφαιρας. Πρωί και βράδυ λοιπόν εφαρµόζετε µια αντιγηραντική, ενυδατική κρέµα σε όλη την περιοχή γύρω από τα µάτια, κάνοντας ένα ελαφρύ µασάζ µε τα δάχτυλα µέχρι να απορροφηθεί.

Επειδή αυτή την εποχή η επιδερµίδα ξηραίνεται εύκολα, αποφύγετε όσο µπορείτε το πολύ ζεστό µπάνιο και προτιµήστε τα ντους µε χλιαρό προς ζεστό νερό, αλλά όχι καυτό για να µην επηρεαστεί η υγρασία και η φυσική λιπαρότητα της επιδερµίδας. Έτσι θα ανακουφιστείτε και από την ενδεχόµενη «φαγούρα» ή δυσανεξία από το κρύο. Αποφύγετε όµως τα πολύ σκληρά σφουγγάρια. Αν πάλι προτιµάτε το αφρόλουτρο, ρίξτε στο νερό λίγες σταγόνες από έλαια µπάνιου, όπως χαµοµήλι ή ευκάλυπτο. Επίσης κάνετε απολέπιση 1-2 φορές την εβδοµάδα και ενυδατώστε µε γαλάκτωµα ή λοσιόν αµέσως µετά το ντους, σε νωπή επιδερµίδα.

Καλό είναι να αποφεύγετε τα µατ κραγιόν που στεγνώνουν εύκολα και να προτιµάτε αυτά που έχουν πιο πλούσιες συνθέσεις. Επίσης επιλέγετε καλύτερα ένα ενυδατικό µέικ-απ σε υγρή µορφή. Όσο για το λουκ σας, αυτό πρέπει να είναι φυσικό, µε λίγη προσθήκη χρώµατος. Στα µάγουλα, αν είστε αρκετά χλωµή, επιλέξτε αποχρώσεις του ροζ - σάπιου µήλου ή του κεχριµπαριού. Στα µάτια αναµείξτε χρώµατα της ίδιας χρωµατικής οικογένειας. Παίξτε µε βαθιές αποχρώσεις του µπλε, του πράσινου ή του δαµασκηνί µε λίγο γκρι. Στα χείλη ένα γκλος ή κραγιόν σε ζεστό τόνο και είστε έτοιµη!

Οι χειµερινές εξορµήσεις θέλουν ιδιαίτερη προσοχή, αφού η αντανάκλαση των ακτίνων στο χιόνι είναι πολύ περισσότερη από εκείνη στην άµµο το καλοκαίρι. Επίσης σε µεγάλο υψόµετρο η υπεριώδης ακτινοβολία είναι πιο έντονη, άρα µπορεί να προκαλέσει πολύ ευκολότερα έγκαυµα. Εποµένως χρειάζεστε ένα αντηλιακό προϊόν µε δείκτη SPF τουλάχιστον 20-30, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στα µάτια, τα χείλη και γύρω από τη µύτη. Επίσης έχετε µαζί σας οπωσδήποτε µια ενισχυµένη κρέµα προσώπου και ένα πλούσιο γαλάκτωµα ντεµακιγιάζ.

Tip: Προστατέψτε τα χέρια σας µε γάντια και φυσικά τα µάτια σας µε γυαλιά µε καλό φακό.